سنگ غدد بزاقی یا سیالولیت ها ، رسوبات سختی از مواد معدنی به ویژه کلسیم هستند که در مجاری غدد بزاقی تشکیل می شوند. این سنگ ها بیشتر در غده تحت فکی ایجاد می شوند و می توانند جریان بزاق را مسدود کرده و باعث درد، تورم و خشکی دهان شوند ، به خصوص هنگام خوردن غذا. از علائم شایع آن می توان به تورم متناوب زیر فک ، درد هنگام جویدن ، عفونت غده بزاقی و طعم تلخ در دهان اشاره کرد. درمان بسته به اندازه و محل سنگ متفاوت است. روش های درمانی متخصص گوش و حلق و جراح بینی شامل ماساژ ملایم ، تجویز داروهای افزایش ترشح بزاق یا جراحی برای خارج کردن سنگ می شود. برای پیشگیری از سنگ بزاقی ، توصیه می شود مصرف مایعات کافی ، تحریک ترشح بزاق با جویدن آدامس بدون قند و رعایت بهداشت دهان به طور منظم انجام گیرد.
علت سنگ غدد بزاقی
-
کاهش ترشح بزاق: کم آبی بدن ، مصرف برخی داروها یا استرس می تواند باعث غلیظ شدن بزاق و تشکیل سنگ های بزاقی شود.
-
عفونت های مکرر: التهاب های مزمن در غدد بزاقی به ویژه غده تحت فکی ، زمینه ساز تجمع مواد معدنی و ایجاد سنگ هستند.
-
تغذیه نامناسب: کمبود ویتامین ها و مواد معدنی یا رژیم غذایی نامتعادل ، میزان ترشح بزاق را کاهش داده و احتمال سنگ سازی را افزایش می دهد.
-
تغییرات هورمونی: دوران بارداری یا اختلالات غدد درون ریز می تواند باعث تغییر ترکیب بزاق و افزایش احتمال رسوب مواد معدنی و ایجاد سنگ غدد بزاقی شود.
-
مصرف داروهای خاص: داروهایی مانند آنتی هیستامین ها ، ضدافسردگی ها و داروهای فشار خون از جمله عوامل کاهش دهنده ترشح بزاق هستند.
-
زمینه ژنتیکی: برخی افراد به صورت ارثی مستعد تشکیل سنگ های بزاقی هستند.
-
خشکی دهان (دهان خشک): بیماری هایی مانند سندرم شوگرن موجب کاهش شدید بزاق و افزایش خطر بروز سنگ می شوند.
-
افزایش سن: با بالا رفتن سن ، تولید بزاق کاهش یافته و بزاق غلیظ تر می شود.
-
بهداشت نامناسب دهان و دندان: تجمع پلاک و باکتری در دهان می تواند التهاب غدد بزاقی و تشکیل سنگ غدد بزاقی را در پی داشته باشد.
-
آسیب یا ضربه به غدد بزاقی: جراحی های دهان یا ضربه های فیزیکی ممکن است مجاری بزاقی را مسدود کرده و تشکیل سنگ را تسهیل کنند.
سنگ های غدد بزاقی باعث ایجاد چه مشکلاتی می شود ؟
عوارض ایجاد این عارضه می توانند باعث انسداد جریان بزاق و در نتیجه ایجاد درد و تورم در ناحیه غده بزاقی مبتلا شوند. علائم دیگر ممکن است شامل خشکی دهان ، مشکل در بلع و عفونت غدد بزاقی باشد. درمان سنگ های غدد بزاقی (salivary stones) معمولاً به اندازه و محل سنگ بستگی دارد و ممکن است از روش های غیرجراحی مانند ماساژ یا تحریک جریان بزاق با استفاده از مواد ترش تا روش های جراحی برای برداشتن سنگ استفاده شود.
برای دریافت مشاوره تخصصی از دکتر شادی جوادی، فرم زیر را تکمیل نمایید.
علائم سنگ غدد بزاقی را بشناسید.
درد و تورم در غده بزاقی هنگام بلع غذا : سنگ بزاقی می تواند جریان بزاق را مسدود کرده که این امر به خصوص در هنگام غذا خوردن که تولید بزاق افزایش می یابد ، باعث ایجاد درد و تورم در ناحیه مورد نظرمی شود. این درد ممکن است به صورت ناگهانی و شدید یا تدریجی و ملایم باشد و معمولاً در ناحیه زیر فک یا نزدیک گوش احساس شود.
تغییر در جریان بزاق : همانطور که اظهار کردیم سنگ های بزاقی باعث کاهش جریان بزاق شده که این امر منجر به خشکی دهان می شود. در مواردی نیزافزایش تولید بزاق به صورت غیر طبیعی به وجود می آید که ناشی از تلاش بدن برای دفع سنگ و باز کردن مجرای مسدود شده است .
عفونت در مجاری یا غده بزاقی : انسداد مجاری بزاقی توسط سنگ غدد بزاقی می تواند باعث تجمع باکتری ها و ایجاد عفونت شود. این عفونت ممکن است باعث درد شدید ، تورم بیشتر، تب و قرمزی ناحیه مبتلا شود. در موارد شدید ، عفونت ممکن است به تشکیل آبسه نیاز به درمان فوری داشته باشد.
ایجاد کیست هایی حاوی مایع : گاهی اوقات سنگ های بزاقی باعث تشکیل کیست هایی می شوند که حاوی مایع هستند. این کیست ها ممکن است به صورت توده های نرم و قابل حرکت در ناحیه غده بزاقی احساس شوند و می توانند درد و ناراحتی ایجاد کنند . در صورت عدم درمان به موقع این کیستها به تدریج بزرگ شده و برای درمان نیاز به تخلیه یا جراحی دارند. تمام این علائم با توجه به اندازه و موقعیت سنگ متغیر بوده و ممکن است نیاز به معاینه و درمان پزشکی داشته باشند.
تشخیص سنگ غدد بزاقی از چه طریقی صورت می گیرد ؟
واضح است که اولین گام در تشخیص سنگ غدد بزاقی معمولاً معاینه فیزیکی توسط یک پزشک است. در طی این معاینه ، پزشک ناحیه غده بزاقی را به دقت بررسی کرده و به دنبال علائم تورم ، درد یا توده های قابل لمس می گردد. همچنین پزشک ممکن است از بیمار درباره علائم و سابقه پزشکی او سوال کند. سپس از روش های زیر برای ادامه تشخیص استفاده خواهد کرد.
سونوگرافی
سونوگرافی یک روش غیرتهاجمی و بدون درد برای تشخیص سنگ های بزاقی است. با استفاده از امواج صوتی ، تصاویر دقیقی از غدد بزاقی و مجاری آنها به دست می آید. سونوگرافی می تواند به شناسایی کوچک ترین سنگ ها نیز پرداخته و اطلاعاتی درباره اندازه و محل آنها فراهم کند.
سی تی اسکن یا ام آرآی
اگر سونوگرافی کافی نباشد ، پزشک ممکن است از سی تی اسکن یا ام آرآی برای مشاهده دقیق تر و تعیین موقعیت دقیق سنگ ها استفاده کند. این روش ها تصاویر بسیار دقیقی از ساختارهای داخلی بدن ارائه می دهند و می توانند به تشخیص سنگ غدد بزاقی کوچکی که در نواحی دشوار قرار دارند کمک کند.
سیالوگرافی
سیالوگرافی یک روش تصویربرداری خاص است که شامل تزریق ماده کنتراست به مجاری بزاقی می شود. این ماده کنتراست باعث می شود مجاری بزاقی در تصاویر رادیوگرافی بهتر دیده شوند. سیالوگرافی می تواند به تشخیص دقیق محل و اندازه سنگ ها کمک کرده و مشکلات مجاری بزاقی را به خوبی نشان دهد. به طور خلاصه باید بیان کنیم که هر یک از این روش ها می توانند اطلاعات مهمی درباره اندازه ، محل و تعداد سنگ ها ارائه دهد و به تشخیص دقیق و برنامه ریزی برای درمان به موقع کمک کند.
فرایند جراحی حذف سنگ غدد بزاقی
این عمل تحت بیهوشی عمومی انجام می شود. مدت زمان انجام جراحی غدد بزاقی به اندازه و محل قرارگیری سنگ بستگی دارد. در برخی موارد جراحی می تواند به صورت سرپایی انجام شود که نیاز به بستری در بیمارستان نخواهد داشت. قبل از شروع به تخلیه غدد ، جراح با استفاده از سونوگرافی یا سی تی اسکن که از این ناحیه گرفته شده ، محل دقیق جراحی را مشخص می کند. زمانی که بیمار بیهوش است ، پزشک بخشی از پوست را برای رسیدن به غده بزاقی برش می دهد. پس از یافتن ، سنگ و گاهی بخشی از مجرا برداشته می شود.
فیلم جراحی سنگ غدد بزاقی با بیحسی | خارج کردن سنگ غدد بزافی توسط دکتر شادی جوادی
آیا جراحی تنها راه برای حذف سنگ غدد بزاقی است ؟
خیر ، برای درمان راه های دیگری از قبیل روش های غیر جراحی ( در بخش های قبلی گفته شد ) ، استفاده از داروهایی که توسط پزشک تجویز می شود و روش های سنگ شکنی وجود دارد. عمل غدد بزاقی معمولا برای سنگ هایی استفاده می شود که بزرگ هستند و از مجاری دهان خارج نمی شوند. سایر روش های جراحی و غیر جراحی سنگ غدد بزافی در جدول زیر آورده شده است.
پیشگیری از تشکیل سنگ غدد بزاقی
همانطور که می دانید وظیفه اصلی غدد بزاقی ، مرطوب نگه داشتن دهان است. برای جلوگیری از این مشکل ، لازم است که یک سری از اصول را رعایت فرمایید :
- سعی کنید روزانه مایعات کافی به بدن برسانید و حدودا 8 تا 9 لیوان آب در روز بنوشید.
- رعایت بهداشت دهان و دندان تاثیری زیادی در جلوگیری از بیماری های دهان دارد.
- در رژیم غذایی خود به اندازه متعادل کلسیم دریافت کنید در صورتی که در غدد بزاقی سنگ ایجاد شده است ؛ مصرف غذاهایی که کلسیم بالایی دارند را محدود کنید.
- از مصرف دخانیات خودداری کنید.
- از داروهایی که موجب اختلال بر روی عملکرد غدد بزاقی می شوند پرهیز کنید.
- از مرکبات و آدامس های بدون شکر برای افزایش جریان بزاق استفاده کنید.
- مصرف گوشت قرمز را محدود کنید.
آیا سنگ غدد بزاقی خود به خود می تواند بیرون بیاید ؟
پاسخ این سوال مثبت است. در مواردی که سنگ کوچک است و در نزدیکی دهان قرار دارد با استفاده روش های غیر جراحی مثل ماساژ غدد بزاقی به سمت دهان و تحریک جریان بزاق می توان به طور طبیعی سنگ را از مجرا خارج کرد. توجه داشته باشید که این روش برای سنگ های کوچکی که نزدیک به دهانه مجرا هستند موثر است.
